Nörotransmitter Nedir? Nörotransmitter Maddeler Nelerdir? - Sağlık Dünyam

Nörotransmitter Nedir? Nörotransmitter Maddeler Nelerdir?

Evrenin her yerinde olduğu gibi vücudumuzda da olayların doğru bir şekilde ilerlemesi için kendi içinde bir iletişim sistemine sahip olması gerekiyor.

Bu yazıda nörotransmitter nedir,nörotransmitter maddeler nelerdir,nörotransmitter salınımı nasıl gerçekleşir,nörotransmitter çeşitleri ve daha fazlası anlatılacaktır.

Peki vücuttaki bu nanometre boyutundaki ortamda bu iletişim nasıl gerçekleşiyor?

Vücutta bu iletişimi sağlayan ana ağ sinir sistemidir.Bir bilgi iletilmek istendiğinde sinir sisteminde bulunan nöronların akson terminali adı verilen uç kısımlarından nörotransmitterler salgılanır.Sinir sistemine elektriksel olarak gelen ileti, bu nörotransmitterler sayesinde kimyasal bir iletiye dönüştürülmüş olur.Bu da bizim bazı ilaçlarla kimyasal yollar aracılığıyla nörotransmitterlere yani vücudun iletişim sistemine etki etmemize olanak sağlar.


Nörotransmitter Nedir?



Vücutta oluşan impuls(sinyal) sinir hücrelerinin presinaptik uçlarından salgılanan nörotransmitterlerin postsinaptik uca ulaşmasıyla iletilmiş olur.

Bu geçişin gerçekleştiği yere de sinaptik aralık adı verilir.Nörotransmitterlere benzer nörohormon,nöromediyatör gibi başka maddelerde mevcuttur.

O yüzden bir kimyasal mediyatörün nörotransmitter olması için bazı şartlar tanımlanmıştır.Nörotransmitterler;

1-)Presinaptik uçta bulunmalı

2-)Sentezleyici enzimi bulunmalı


3-)Aksiyon potansiyeline(elektriksel uyarı) cevap olarak salgılanmalı (yeterli miktarda)


4-)Postsinaptik zarda özgül reseptörleri olmalı


5-)Dışarıdan verildiğinde aynı etkiyi oluşturmalı(örneğin ilaçlar)


6-)Salgısının engellenmesi yanıtını da engellemeli


7-)Agonisti ve antagonisti olmalı 



Nörotransmitter



Nörotransmitter Salınımı Nasıl Gerçekleşir?



İlk öncelikle nörotransmitter hücrenin endoplazmik retikulum ve golgi organellerinde sentezlenir.Salgılanana kadar depo edilir.İhtiyaç durumunda salgılanır.

Salgılandıktan sonra sinir hücresinin postsinaptik membranındaki reseptörle etkileşir.Etkileştikten sonra postsinaptik uçtaki nöronda değişikliğe sebep olur.Son olarak da transmitterin etkisinin işi bittikten sonra sonlandırılması gerekir.Bu yüzden sinaptik aralıktan uzaklaştırılır.



Nörotransmitter Maddeler Nelerdir?




1-)Asetilkolin



Asetilkolin merkezi sinir sisteminde eksitatör(uyarıcı), otonom sinir sisteminde ise eksitatör ve inhibitör(uyarıyı engelleyici) olarak görev yapar.

Asetilkolinin Görevleri

•Ana etkisi isteğe bağlı haraket eden iskelet kaslarının kasılmasında rol oynamasıdır.

• Uyku ve uyanıklık durumunun düzenlenmesinde rol oynar.

REM uykusunun düzenlenmesinde rol oynar.Araştırma sırasında kediye, ponsun medyal retiküler formasyona muskarinik agonistler veya AChE inhibitörleri (fizostigmin) gibi ilaçlar verilince, REM uykusu oluşmuştur.İnsanda intravenöz(damar içi) olarak verilen fizostigmin REM uykusuna geçiş süresini kısaltır.


• Asetilkolin reseptörlerin bloklanması öğrenme, hafıza ve dikkati olumsuz yönde etkiler.


• Asetilkolin reseptörlerini bloklayan skopolamin insanda uzun süreli hafızayı bozar.



•Göz bebeğini daraltıp miosise sebep olur.Bronşları daraltır.Kalp atımını yavaşlatır.Damarları gevşetir.

Asetilkolin İle İlişkili Hastalıklar



Alzheimer asetilkolin ile ilişkilidir.Alzheimer olan bir bireyde beyinde nukleus bazalis denen kısımdaki kolinerjik hücreler(asetilkolin ile alakalı hücreler) ölmekte ve omuriliğin ön boynuzundaki asetilkolin seviyesi azalmaktadır.

Myastenia gravis adı verilen hastalık da alzheimer ile ilişkili bilinen bir diğer hastalıktır.Vücutta üretilen otoantikorlar asetilkolin reseptörlerini bloke eder ve hasar oluşturur.Bunun sonucunda kaslarda zayıflık ve güçsüzlük meydana gelir.


2-)Dopamin



Nörotransmitter maddelerden biri olan dopamin, presinaptik uçta tirozin aminoasitinden sentezlenen bir nörotransmitterdir.Dopamin sizin motivasyon ve haz duymanızı sağlayan nörotransmitterdir.Eğer dopamin seviyenizde bir düşüklük varsa hiçbir şeyden haz duymayabilirsiniz.Bu yüzden mutluluk hormonu olarak da adlandırılır ve anti depresan ilaçların çoğu dopaminin vücuda kazandırılması mekanizmasıyla işlemektedir.


Bağımlılığın oluşmasında da görevleri vardır.Diğer bir önemli görevi ise odaklanmadır.Aslında odaklanmanızı sağlayan ana transmitter denebilir.Motor becerilerin gelişmesi ve harakete de etkisi vardır.

Dopamin Eksikliğine Bağlı Hastalıklar



a-)Parkinson 

Dopamin eksikliğine bağlı bilinen en çok duyulan hastalık belki de parkinsondur.Parkinson, merkezi sinir sisteminde bulunan substansia nigra adı verilen bölgede dopamin üreten hücrelerinin işlev kaybı veya ölmesi sonucu dopamin eksikliğinden kaynaklanan bir hastalıktır.Parkinson hastalığında görülen semptomlar şu şekildedir:

1-)Kişide istirahat titremeleri görülür.Haraket ve uyku esnasında ise bu tarz titremeler ortadan kalkar.

2-)Kas rijiditesi(sertlik) meydana gelir. Rijidite agonist ve antagonist kasların eşzamanlı olarak kasılmalarına bağlı olarak ortaya çıkan, o bölgenin pasif hareketi esnasında bir kurşun boruyu bükercesine devamlı bir direnme şeklinde kendini gösteren kas tonusundaki artışı ifade eder.

3-)Akinezi görülür.Yani her insanda oluşan otomatik haraketlerde azalma veya kayıp meydana gelir.

4-)Postüral instabilite oluşur.Kişiler oturdukları yerden desteksiz kalkmada zorluk çekerler.Otururken veya ayakta spontan veya hafif itmeler, tökezlemeler sonucu öne, arkaya veya yana düşme eğilimi gösterirler.

5-)Aşırı terleme ve salivasyon(salgılarda artış) meydana gelir.

6-)Kognitif(bilişsel) fonksiyonlarda değişim meydana gelir.

Tedavisinde kişiye dopamin kan beyin bariyerini geçemediği için prekürsörü(öncülü) olan L-Dopa verilir.Bu kimyasal beyinde dopamine dönüştürülür ve dopamin ihtiyacı ortadan kaldırılmaya çalışılır.

b-)Şizofreni

Şizofreni, kişide gerçeklerle olan ilişkinin büyük ölçüde kesilmesi ve buna bağlı davranışlarda ortaya çıkan bozukluklar olarak tanımlanır.Ana sebebi dopamin eksikliği olmamasına karşın şizofreni hastalarında kortikal alanlarda dopamin azalması, subkortikal alanlarda ise dopamin artışından söz edilmektedir.


3-)Nörepinefrin(Noradrenalin)



Kimyasal olarak dopaminden sonra dopamin beta hidroksilaz enzimiyle oluşur.Beyinde yoğun olarak bulunduğu yer locus coeruleustur.

Otonom nöronlar ve böbrek üstü bezinden salınırlar.Norepinefrin vücutta çok sayıda işlevi vardır.Ama ana olarak kan damarlarının kasılmasını ve kan basıncının yükselmesini sağlayan nörotransmitter ve hormondur. 

Bunun haricinde ruhsal durum, öğrenme reaksiyonları,uyku-uyanıklık düzenlenmesi, dikkatin oluşması,beslenme davranışı ve ödül sinyal sistemlerinin temelindeki mekanizmalardan sorumludur.Eksikliğinde dikkat azlığı,uyanıklıkta azalma,bilgi işlemede yavaşlama,çökkün duygu durumu,halsizlik; fazlalığında ise tremor(kaslarda titreme) ve taşikardi görülür.


Dikkat Veremiyorsam Nörotransmitterlerimi Suçla




4-)Adrenalin(Epinefrin)



Adrenalin nörotransmitter maddeler içinde önemli bir yere sahiptir.Adrenalin, nörotransmitter maddede noradrenalin gibi hem böbrek üstü bezi medullasından salgılanan bir hormon hem de sempatik sinir uçlarından salgılanan bir nörotransmitterdir.

Adrenalin önemli stres hormonlarından biridir.Önemli uyarıcısı stres ve hipoglisemidir.Yani kandaki şeker düzeyini arttıran hormonlardan biridir.Ayrıca damarlarda kasılma,bronş düz kası ve kalp kasında gevşeme,kalp kası damarlarında genişleme,kan basıncında ve kalp hızında artış gibi birçok başka görevi de vardır.

Korku ve heyecan durumunda vücutta adrenalin salgılanır.İşte korku durumunda meydana gelen kalp hızı artışı,göz bebeklerinde büyüme gibi durumlar adrenalinin etkisinden dolayı gerçekleşir.


5-)Serotonin



Beyinde, sindirim sisteminde ve kan trombosit hücrelerinde bulunur. Serotonin beyindeki yaygın dağılımı nedeniyle bir çok psikolojik ve bedensel fonksiyonun düzenlenmesinde rol alır.

Duygulanım, cinsel istek ve fonksiyon, iştah, uyku, hafıza ve öğrenme, ısı regülasyonu ve bazı sosyal davranış ile yakından ilişkilidir. Kardiyovasküler sistem, kaslar ve endokrin sistem içindeki çeşitli öğelerin çalışmasını düzenler.

Serotonin obsesifkompulsif bozukluk, anksiyete, panik bozukluğu gibi bir dizi hastalığa yol açabilir. Dopamin,oksitosin gibi maddelerle birlikte mutluluk hormonu olarak adlandırılır.Bu yüzden serotonin eksikliğinin depresyonda rol oynadığı düşünülmektedir.Bu yüzden selektif serotonin geri alım inhibitörleri(SSRI) denilen ilaç grubu serotoninin sinaptik aralıkta kalmasını sağlayan anti depresan ilaçlardandır.

• Beyinde serotonin kimyasalı salındığında kan damarları kasılarak daralır; serotonin düzeyi düştükçe genişler.

• Migren atağından önce vücuttaki serotonin düzeyi yüksek olmakta, atak geçtikten sonra da düşmektedir.


• Açlık, yorgunluk, stres, yemek, ışık ve ilaçlar gibi faktörlerin tamamı insan vücudundaki serotonin
düzeyini etkilemektedir.


• Stres ve düşük kan şekeri serotonin düzeyini düşürür.


Diğer Önemli Nörotransmitter Maddeler



Histamin

Glutamat

Aspartat

GABA

Glisin

Endorfin

Enkefalin


Güzel Hissetmeye Sebep Olan 4 Beyin Kimyasalı









Yorum Gönder

0 Yorumlar