Kan Uyuşmazlığı(Eritroblastozis Fetalis) Nedir? Neden Olur? - Sağlık Dünyam

Kan Uyuşmazlığı(Eritroblastozis Fetalis) Nedir? Neden Olur?



Kan Uyuşmazlığı (Eritroblastozis Fetalis) Nedir?


Eritroblastozis Fetalis durumu gosteren bir bebek(şematik)
  



























Anne Rh(-) negatif, çocuk Rh (+) pozitif olduğu durumlarda kan uyuşmazlığı (Eritroblastosis Fetalis) görülür. Anne eritrositleri plasenta yoluyla bebeğe geçebilmektedir. Anne Rh(-) negatif olduğu durumda Rh antijeni içermez. Çocuk ise Rh yönünden pozitiftir. Bu durumda anne vücudu Rh antijenini yabancı olarak algılar ve ona karşı antikor üretir. Herhangi bir antijen ve ona karşı antikorun bir araya gelmesi çökmelerine ve dolayısıyla birbirini parçalamalarına sebep olur.İşte bu sebepten annede oluşan antikorlar çocuk eritrositerini parçalar ve ölüme sebep olabilir. 

Ama eritroblastozis fetalis genelde ilk çocukta görülmez. Çünkü birinci Rh (+) pozitif çocuğa hamile olan Rh(-) negatif anne, genellikle fetus ya da bebeğe zarar verecek düzeyde anti-Rh antikoru üretemez. İkinci Rh(+) pozitif bebeklerin % 3’ü, üçüncü bebeklerin % 10’ u eritroblastozis fetalis bulgusu gösterir, sonraki gebeliklerde risk oranı giderek artar. 

Bu makalede eritroblastozis fetalis (kan uyuşmazlığı) bebeği nasıl etkiler,eritroblastozis fetalis teşhisi nasıl yapılır,kan uyuşmazlığı tedavisi nedir,kan grupları nasıl oluşur gibi sorular ve daha fazlası cevaplandırılacaktır.







Kan Uyuşmazlığı (Eritroblastozis Fetalis) Bebeği Nasıl Etkiler?



Aglütinasyon(çökme) ve hemolize(eritrosit parçalanması) bağlı olarak hemoglobinin yıkılması ile açığa çıkan bilirubinin özellikle yağlı organlarda birikmesi ve deri altı birikimi sonucu sarılık tablosu görülür. 

Bebeklerde açığa çıkan bilirubinin, kan-beyin bariyeri iyi gelişmediği için beyindeki nöronların miyelin kılıfı içinde birikmesi sonucu, nöronlarda fonksiyon bozuklukları görülür. Bilirubinin neden olduğu beyindeki tahribat tablosu kernikterus (Kern = nukleus; ikterus = sarılık) adını alır. 

Bilirubinin, beyin dokusunda birikimi sonucu ozmotik dengenin bozulmasıyla, beyin hücreleri ve çevresinde sıvı birikimi başlar. Özellikle kafa büyümesi belirginleşir, bu koşullarda fötal organların çoğunda sıvı birikimi hidrops fetalis adını alır.







Kan Uyuşmazlığı (Eritroblastozis Fetalis) Doğum Öncesi Teşhisi



Kan uyuşmazlığında önemli olan çocuğun kan antijenlerine karşı annede oluşan antikorlardır.Bu yüzden her gebe kadın zaten hamileliğinin erken döneminde kan testi yaptırmaktadır.Eğer bu testler sonucunda annede antikor tespit edilirse, kan uyuşmazlığının erken gebelik teşhis ve değerlendirmesi için aşağıdakiler uygulanabilir:

1-)Bebekteki hidropsa kadar ilerleyebilen anemiyi tespit etmek için,beyin damarlarını hedef alan ultrason yapılır.

2-)Bebekteki organ büyümelerini ve sıvı birikimlerini tespit etmek için ultrason yapılır.

3-)Annedeki antikorların varlığını tam olarak ve daha doğru tespit edilmek için kordosentez denilen yöntemle göbek kordonundan kan alınıp bakılabilir.






Kan Uyuşmazlığı (Eritroblastozis Fetalis) Tedavisi Nedir?




   Eritroblastozis fetalis riskinin önlenmesi için annenin Rh(+) antijen duyarlılığının engellenmesi gerekir. Bunun için ilk doğumdan sonra 24 saat içinde anneye çok düşük dozda anti-Rh antikorları (Anti-D,RhoGam) enjekte edilerek, antikor oluşumuna engel olunur.


Eritroblastozis fetalis’li bebekte;


1) Plazma indiren bilirubin düzeyi; eğer bebeğin bilirubin düzeyi 20 mg/dl üstünde belirlenirse, derhal kan transfüzyonu yapılması gerekir. Yaklaşık 400 ml 0Rh (-) negatif kan, 1-2 saat süre içerisinde bebeğin kanı ile değiştirilir (ex-change transfusion).

2-)Sistemik dolaşımdaki bilirubin düzeyi normale döndürülür. Bilirubin düzeyi yüksek ise foton tedavisi yapılarak bilirubin yıkımı sağlanır.

 3-) Gebelik süresince plazmada direk coombs testi yapılarak plazma antikor düzeyi tespit edilir. Bu testin pozitif (+)  çıkması,antikor yapımının başladığını gösterir.

 4.) Gebelik süresince %Hb ve Hb düzeyi belirlenerek, hemoliz olup olmadığı saptanmaya çalışılır. 



AB0 Kan Uyuşmazlığı



Rh faktörü için kan uyuşmazlığı (eritroblastozis fetalis) olduğu gibi,AB0 faktörlerine karşıda bir uyuşmazlık olabilir.Ancak bu durum sonucunda bebekte meydana gelen hasar daha az şiddetlidir.Bu durum anne 0,bebek A,B veya AB kan gurubuna sahip olduğunda görülür.Tıpkı Rh faktöründeki gibi, annede bulunan A ve B antikorları bebekteki antijenle saldırır ve onlara zarar verir.


Yenidoğanın Hemolitik Hastalığı



Bu terim aslında eritroblastozis fetaliste olduğu gibi kan hücrelerinin parçalanması ve bunun sonucunda sarılık gibi durumların ortaya çıkması için kullanılır.Rh uyuşmazlığı çok ciddi belirtilere yol açarken,AB0 uyuşmazlığında daha hafif belirtiler görülür.Yenidoğanın hemolitik hastalığında en sık görülen belirtiler,ödem,şişlik ve sarılıktır.Sarılık bu durumda çok ciddi olabilir ve serebral palsi adı verilen bir tür beyin felcine sebep olabilir.

Eritroblastozis fetalis hakkında soru ve cevaplar için tıklayın.





Kan Grupları Nasıl Oluşur?




  Kan grupları insan eritrosit antijenleriyle belirlenir. Eğer bir bireyde A antijeni ve anti-B antikoru bulunursa kişinin kan grubu A,B antijeni ve anti-A antikoru varsa kan grubu B, A ve B antijeni varsa ve antikor yoksa kan grubu AB, anti-A ve anti-B antikoru varsa ve antijen yoksa kan grubu 0 olarak belirlenir. Bir kişide A antijeni ve anti-A antikoru aynı anda bulunamaz. Bunun sebebi eritrositlere yönelik antikorların değişik mekanizmalarla eritrositlerin yıkımına (immün hemoliz) yol açmalarıdır. Böyle bir durumda eritrositler parçalanır ve kişinin hayatta kalması mümkün olamaz.

  AB0 kan gruplarından hariç bir de her insanda tanımlanan Rh kan gurubu vardır. Landsteiner ve Weiner adlı araştırıcılar tarafından Rhesus maymununun eritrositlerinin tavşan ya da kobaya enjeksiyonu sonucu, bu hayvanlarda oluşan anti-Rh antikorlarının tekrar Rhesus maymununa enjekte edilmesinde,  maymunun eritrositlerinin aglütine olduğu(çöktüğü) saptanmıştır. Bu anti-Rh antikorları beyaz ırkın % 85 kadarının eritrositlerini aglütine eder.Anti-Rh antikorlarıyla reaksiyon veren kana Rh pozitif,aglütinasyon vermeyen % 15’lik gruba Rh negatif tanımlaması yapılır .

  Eritrosit antijenleri intrauterin yaşamın 37. gününden itibaren oluşmaya başlar. Genel olarak yeni doğmuş çocuklarda anti-A, anti-B ve anti-H antikorları bulunmaz ya da çok zayıf titrelerde bulunur. Antikorlar yaşamın 3-6. aylarında belirgin titrelerde görülmeye başlarlar ve titreleri 5-10. yaşlarda en yüksek düzeye ulaşır.



Hangi kan grubu anne babadan hangi kan grubu çocuk doğabilir?



  AB0 sistemi kan grupları 9. kromozom üzerindedir.A ve B genleri O genlerine karşı dominanttır.Yani AA ve AO genotipleri --> A grubu , BB ve BO genotipleri --> B grubu fenotipi olarak ortaya çıkar.Bu sebepten dolayı;

A grubu anne ve babanın çocukları A grubu veya 0 grubu olabilir.

B grubu anne ve babanın çocukları B grubu veya 0 grubu olabilir.

A grubu annenin(baba) ve B grubu babanın(anne)  çocukları A grubu,B grubu,AB grubu veya 0 grubu olabilir.

A grubu annenin(baba) ve 0 grubu babanın(anne) çocukları A grubu veya 0 grubu olabilir.

B grubu annenin(baba) ve 0 grubu babanın(anne) çocukları B grubu veya 0 grubu olabilir.

AB grubu annenin(baba) ve A grubu babanın(anne) çocukları A grubu,B grubu veya AB grubu olabilir.

AB grubu annenin(baba) ve B grubu babanın(anne) çocukları Agrubu,B grubu veya AB grubu olabilir.

AB grubu annenin(baba) ve 0 grubu babanın(anne) çocukları A grubu veya B grubu olabilir.

AB grubu annenin ve AB grubu babanın çocukları A grubu,B grubu veya AB grubu olabilir.

0 grubu annenin ve 0 grubu babanın çocukları sadece 0 grubu olabilir.

Türkiye ve Dünyadaki kan grubu dağılımları:

  Dünyada; 
                                                           
%40 oranında 0 Rh(+) pozitif                                      
%34 oranında A Rh(+) pozitif                                    
%8 oranında B Rh(+) pozitif                                       
%7 oranında 0 Rh(-) negatif                                            
%6 oranında A Rh(-) negatif                                         
%3 oranında AB Rh(+) pozitif                                    
%1 oranında B Rh(-) negatif                                         
%1 oranında AB Rh(-) negatif  
                                        
bulunmaktadır.                                                    

Türkiye'de;
%39 oranında A Rh (+) pozitif
%29 oranında 0 Rh (+) pozitif 
%14 oranında B Rh (+) pozitif
%6 oranında A Rh (-) negatif   
%5 oranında AB Rh (+) pozitif
%4 oranında 0 Rh (-) negatif
%2 oranında B Rh (-) negatif
%1 oranında AB Rh (-) negatif

 bulunmaktadır.

 A ve B antijenleri eritrositlerden başka çene altı tükürük bezleri, özefagus, pankreas, akciğer, karaciğer, böbrek üstü bezleri ve böbrek gibi yerlerde de bulunmaktadır. Ama saç, beyin, BOS, göz merceği, kemik ve kıkırdakta bulunmaz.


Eritrositlerdeki Antijen ve Antikorlar





  


Yorum Gönder

0 Yorumlar