Lipidler,Lipoproteinler ve Kolestrol - Sağlık Dünyam

Lipidler,Lipoproteinler ve Kolestrol

Ateroskleroz şematik gösterimi
  
  
  Lipidler(yağlar) çözünürlüklerine göre tanımlanırlar.Klorofom,benzen,eter gibi organik çözücülerde çözünen bileşiklerdir.Suda çözünmezler.Yağlar kanda serbest halde dolaşamaz.Lipoprotein denilen moleküllere bağlı bir şekilde haraket ederler.

Yağların Görevleri: 

Enerjinin depo şeklidir.(Triaçilgliserol:TG)
 

Membranların yapı taşı olarak bulunurlar.(Fosfolipidler,
kolesterol )

Yağda çözünen vitaminlerin çözünmesini sağlarlar. (A, D, E, K vitaminleri)

Prostaglandinlerin prokürsörleridir.(öncül)
(araşidonik asid, 20:4)

Bazı hormonlar lipid yapısındadır. (steroid hormonlar, kortizol,

androjenler, östrojenler)


Lipidlerin sınıflandırılması: 

Yağ asidleri (FFA=serbest yağ asidi):4 ile 36 karbon zinciri uzunluğundaki bir
hidrokarbon zincir ve monokarboksilik baş kısımdan oluşur.Lipidlerin yapı taşlarından biridir.

Nötral yağlar (Triacilgliserol : TG):1 molekül gliserol ve 3 adet yağ asidinden oluşur.Hayvanlardaki yağın depo şeklidir.Diyetle alınan yağların % 99 TG’dir.70 kg bir insanın 11-12 kg kadarı TG’dir.Deri altı ve karın içi omentumda yer alır.İç organların izolasyonunu da sağlar.


Fosfolipidler (FL):
Hücre membranlarında yer alan lipid türlerinden biridir.

Glikolipidler:Hücre membranlarında yer alan lipid türlerinden biridir.


Steroid ve terpenler (Kolesterol):İzopren molekülünden oluşur.Hücre zarlarında bulunabilir.


Lipoproteinler:


  Lipoproteinler lipidlerin kanda dolaşması ve taşınması için bağlanmaları gereken moleküllerdir.Kolestrol de bir lipid çeşidi olduğu için lipoproteinler ile taşınır.Lipoprotein molekülü hidrofobik çekirdek ve etrafında polar-amfipatik lipidlerden oluşan tek bir tabakadan oluşur.Ortalama boyutları 7-1000 nm arasındadır.Lipoproteinler 

 ŞM: Şilomikronlar,

VLDL: Very low-densiteli lipoprotein

IDL: Intermediate-densiteli lipoprotein;

LDL: Low-densiteli lipoprotein

HDL: High-densiteli lipoprotein


şeklinde sınıflandırılır.

İyi Huylu ve Kötü Huylu Kolestrol Nedir?

  Vücuttaki kolestrolün çoğu endojendir.Yani vücutta üretilir.Bir kısmı da diyetle yani eksojen olarak dışardan alınır. LDL molekülü kolestrolü kendisine bağlayarak karaciğerden dokulara taşır.Bu yüzden halk arasında kötü kolestrol olarak adlandırılır.Çünkü dokudaki biriken kolestrol damarları tıkayarak ateroskleroz tehlikesi doğurur.Small LDL olarak bilinen LDL çeşidi de large LDL den daha aterojeniktir.Yani damar tıkama tehlikesi daha fazladır.Çünkü aynı konsantrasyonda daha küçük olduğu için daha fazla LDL molekülü bulunur.HDL ise aşırı kolesterolü makrofajlardan ve ekstrahepatik dokulardan alarak KC’e taşır, bu işlem ters yönde kolesterol transportu olarak adlandırılır.Ayrıca HDL de bazı antioksidan proteinleri de bulunur.Bu yüzden HDL de halk arasında iyi kolestrol olarak bilinir.

  HDL kolestrol değeri normalde 40 mg/dl den fazla olmalıdır.Ama kadınlarda östrojenin koruyucu etkisinden dolayı HDL kolestrol değeri daha yüksektir.Bu sebeple kadınlarda 50mg/dl altındaki HDL kolestrol düşük olarak kabul edilir.Bu yükseklikten dolayı gençlik döneminde kadınların kolestrole bağlı ateroskleroza yakalanma olasılığı daha düşüktür.

  LDL kolestrol normalde 130 mg/dl'ten daha düşük olmalıdır.Ama ülkemizde yinede 130-159 mg/dl arasında değişmektedir ve 160 mg/dl ten yüksekse LDL kolestrol yüksek kabul edilmektedir.

  Total kolestrol 200mg/dl ten düşük olmalıdır.Ama yinede müdahale edilecek değer 240mg/dl üstü olarak kabul edilir.

   Şilomikron ve VLDL trigliseritten zengindir  ve yoğunluğu en az olanlardır.LDL ise orta yoğunluğa sahiptir ve kolestrolden zengindir.HDL proteinden zengindir ve yoğunluğu en fazla olandır.Ayrıca elektroforezdeki haraketlerine göre β lipoprotein (LDL),pre β lipoprotein(VLDL),α lipoprotein (HDL)şeklinde alt gruplara ayrılırlar.Lipoproteinlerin bir de apolipoprotein denen öncül kısmı vardır.Bu kısım lipoproteinlerin setezini sağlar; B-48 şilomikron’un, B-100 VLDL’in sentezini başlatır.Lipoproteinlerin kanda yapı bütünlüğü ve çözünürlüğünü sağlar.Lipoprotein metabolizmasındaki enzimleri aktive veya inaktive eder.Örneğin Apo CII; LPL enzimini, Apo AI; LCAT enzimini aktive eder.Reseptörler için ligandtır. LDL-reseptörü için apo B-100 ve apo E, LRP için apo E ligandtır.
Lipoproteinlerin Yoğunlukları



Yorum Gönder

0 Yorumlar