Leishmaniasis(Şark Çıbanı,Kala Azar) Nedir? Tanıları,Belirtileri ve Tedavisi Nasıldır? - Sağlık Dünyam

Leishmaniasis(Şark Çıbanı,Kala Azar) Nedir? Tanıları,Belirtileri ve Tedavisi Nasıldır?


<

Leishmaniasis Nedir?



Leishmaniasis, dişi tatarcık sineğinin(Sandfly) kan emmesi sırasında bulaşan aslında zoonoz(hayvansal) olan paraziter bir hastalıktır.Leishmania türleri hücre içi zorunlu parazitlerdir.Yaşamak için canlı hücrelere ihtiyaç duyarlar.Leishmaniasisin her geçen gün görülme sıklığı artmaktadır.Tedavi edilemediğinde de ölümlere yol açmaktadır.Genel olarak visseral leishmaniasis (Kala-Azar) ve kutanöz leishmaniasis (Şark Çıbanı) adı altında 2 tip hastalığa sebep olur.


Leishmaniasis Nerelerde Görülür?




Leishmaniasis'in Dünyadaki Yayılımı

Tatarcık sineğinin daha sıklıkla bulunduğu yerler tropikal ve subtropikal bölgelerdir.Bu yüzden Orta ve Güney Amerika ormanları gibi ekvator çevresi bölgelerde leishmaniasis daha sıklıkla görülür.Ayrıca Orta Doğu,Orta ve Güney Asya'da da görülmektedir.Avustralya ve Güney Pasifik'te ise çok görülmemiştir.Daha çok kırsal bölgelerde olmakla birlikte artık kentlerde de görülme sıklığı artmıştır.Leishmaniasisin kutanöz formu için ülkemiz endemiktir.Yani ülkemizde de oldukça sıklıkla görülmektedir.Özellikle Diyarbakır,Şanlıurfa gibi Güneydoğu Anadolu Bölgesi,Akdeniz ve Ege'de leishmaniasis daha sık görülmektedir.Aslında kutanöz leishmaniasis Antartika hariç dünyanın her yerinde görülebilmektedir.Yoksulluğun olduğu ülkelerde de sağlık şartlarının yetersizliğinden dolayı görülme sıklığı ve ölüm oranları daha yüksektir.Leishmaniasis bir tür seyehat hastalığıdır.Özellikle Avrupa ve Amerika seyehatinden dönen kişiler ne olduğunu anlamadan leishmaniasis hastalığına yakalanabilmektedir.Bunu önlemek için seyehat edenlerin ısırmalara karşı olabildiğince korunması tavsiye edilir.


Leishmaniasis etkeni olan birçok leishmania paraziti türü vardır.30 türden 21'i insanlar için patojendir.Tür ayırımı morfolojik değil, izoenzim analizi, moleküler yöntemler veya monoklonal antikor yardımıyla yapılmaktadır.Bazı leishmania türleri ve görülme yerleri şu şekildedir:

Leishmania Donovani--Asya,Afrika

Leishmania İnfantum [Amerika'da Leishmania chagasi] -- Afrika, Avrupa, Akdeniz Civarı, Güneybatı Asya, Orta-Güney Amerika

Leishmania Tropica-- Afganistan, Hindistan, Türkiye, Eski SSCB, Orta-Doğu Afrika
 

Leishmania Major -- Afganistan, Afrika, Eski SSCB

Leishmania Mexicana --Teksas, Belize, Guatemala, Meksika

Leishmania Amazonensis -- Brezilya, Venezuella

Leishmania Venezuelensis-- Venezuella


Leishmaniasis'in Türkiyedeki Dağılımı


Leishmania'nın Vücuttaki Yolu



1-)Tatarcık sineğinin kan emmesiyle birlikte leishmania parazitinin promastigot formu deriden içeri girer.Promastigot form infektif formdur.

2-)Leishmanianın promastigot formları vücuttaki koruyucu makrofajlar tarafından fagosite edilir.

3-)Makrofajlar içinde promastigot form amastigot forma dönüşür.

4-)Amastigot form başka makrofajlara veya başka dokulara yayılır.

5-)Başka bir dişi tatarcık sineği kanında amastigot formda leishmania bulunan insandan kan emer ve onları alır.

6-)Tatarcık sineğinin orta bağırsağında amastigot form tekrar promastigot forma döner.

7-)Leishmania parazitleri orta bağırsaktan göç ederek sineğin burnuna ulaşır ve tekrar bir insanı ısırmasıyla döngü tekrar başlar.

Promastigotları alan herkeste leishmania enfeksiyonu başlamaz.

Sadece hastalarla bir bölgenin potansiyeli ortaya konamaz.

Phlebotomus(tatarcık sineği) yeterli süre insanı ısıramazsa gerekenden daha az sayıda promastigotu enjekte eder. Bunlar da immun sistem tarafından elimine edilebilir.Yok edilemezse subklinik olgular ortaya çıkar.Kişi spontan iyileşebilir.



Leishmaniasis Türleri ve Belirtileri





Visseral Leishmaniasis



Kala-Azar

Visseral leishmaniasis etkenleri Leishmania infantum,leishmania donovani ve leishmania chagasi'dir.Visseral leishmaniasis kala-azar hastalığı olarak da bilinir.Ayrıca kara ateş,assam ateşi,dumdum ateşi gibi isimleri de vardır.Rezervuarı insan,köpek,tilki veya kemirgen olabilir.İkinci en öldürücü parazit enfeksiyonudur.İmmun yetmezliği olan hastalarda daha ölümcüldür.Yılda 200-400 bin visseral leishmaniasis hastalığı bildirilmektedir.Bunların %90'ı Hindistan,Bangladeş,Sudan,Brezilya,Nepal gibi ülkelerden gelmektedir.



Kala Azar Klinik Tablosu



Genelde 0-12 arası yaş arası çocuklarda nadiren erişkinlerde görülmektedir.Hastalığın ısırıldıktan sonra ortaya çıkma süresi yani kuluçka dönemi 10 günden 2.5 yıla kadar değişmektedir.Başlangıcı sinsi olabilir.Daha sonra subferil ateş,kilo kaybı,hepatosplenomegali(karaciğer ve dalak büyümesi),lenfadenopati(lenf bezlerinin şişmesi) görülebilir.Tedavisi genelde lipozamal amfoterisin B denilen ilaçla yapılmaktadır.Kala azar tablosu bazı dönemlere ayrılmıştır:

1-)Asemptomatik Dönem

2-)Akut Dönem


Ateş görülür.

Pansitopeni(kan hücrelerinin eksikliği) görülür.

Kusma-ishal devam eder.

Dalak hızlı, Karaciğer ise yavaş büyür.

Burun, dişeti ve bağırsak kanaması görülür.

Tedavi edilmediğinde hasta 2 - 3 ayda vefat eder.


3-)Subakut Dönem

En sık görülen dönemdir.

Önce günde 2 kez yükselen sonra dalgalı ateş görülür.

Dalak büyür, yumuşaktır sonra sertleşir.

Karaciğerin büyüdüğü ancak 1 ay sonra anlaşılır.

Tedavisiz %5 şifa şansı vardır.

Dizanteri, pnömoni, tüberküloz gibi sekonder enfeksiyonlar görülebilir.

Tedavi ile % 95 şifa şansı vardır.

 

4-)Kronik Dönem

Subakut şekilden daha uzun sürer.

Belirtiler silik görülür.


Kişide zayıflık meydana gelir.

Büyük dalak ve karaciğer görülür.




Kala-Azar Tanısı



1-)Kişide anemi ve lökopeni görülür.

2-)Karaciğer enzimlerinde yükseklik meydana gelir.

3-)Albümin/Globülin oranının ters döner ve hipergammaglobülinemi (%60-70) görülür.

4-)Yüksek eritrosit sedimentasyonu gözlenir.


5-)Akut dönemde önerilmeyen dalak ve karaciğer aspirasyonu tanı için kullanılabilir.

6-)Kemik iliği aspirasyonu ile de tanı koyulabilir.



Kutanöz Leishmaniasis




Şark Çıbanı

Kutanöz leishmaniasis etkeni leishmania tropica'dır.Halk arasında şark çıbanı olarak da adlandırılır.Rezervuar insandır.Antroponotik bir hastalıktır.Türkiye'de oldukça sık görülmektedir.Özellikle Güney Doğu Anadolu Bölgesinde görülür.Ayrıca İran,Irak,Suriye,Hindistan gibi yerlerde de görülmektedir.Enfeksiyon bölgesi sineğin ısırdığı yerle sınırlıdır.Yılda yaklaşık 0.7-1.2 milyon şark çıbanı vakası bildirilmektedir.İnkübasyon süresi 2 hafta ile 2 ay arasında değişmektedir.



Şark Çıbanı Nasıl Anlaşılır?



Kırmızı renkli kaşıntılı papül kısa sürede büyür ve ülserleşir (bir ya da birkaç lezyon)

Zamanla sertleşir (3-4 ayda), kabuk bağlar, kenarından seröz bir sızıntı olur .(2-3 cm çapında)

Birkaç ay içinde skar dokusu, şekil bozukluğu bırakarak iyileşebilir.


İç organlara yerleşmez.

Isırma yerinde sivilce şeklinde başlar.Yavaş ilerler, ortası nekrozlaşır.Kabuk oluşur, ülsere olur.

Hastanın öyküsünde lezyonun ne zaman başladığı endemik bölgelere seyahat öyküsü yanı için önemlidir.

•En çok bir yılda kendiliğinden iyileşir ancak izi kalır.


•Genelde sekonder enfeksiyonlar tabloya eklendiği için klinik daha ağır olur ve daha geç iyileşir.



•Eğer zamannında tedavi edilirse iz kalmadan iyileşir.



•Genelde birden fazla sayıda görülür.



•Kabuk kaldırılırsa kabuğun altında sivri çıkıntılar görülür.Buna "Hulusi Behçet Çivi Belirtisi" adı verilir. 



•İyileştikten sonra parazite karşı ömür boyu bağışıklık sağlanır.Bu  yüzden doğu bölgelerde insanlar kendini aşılayacak yöntemler geliştirmiştir.





Şark Çıbanı Tanı ve Tedavisi





Lezyonu tanı için çok tipiktir.Genelde ağrısız lezyon şeklindedir.Hasta öyküsü de tanı için gereklidir.Tanı mikrobiyolojik olarak giemsa boyama,besiyerine ekim, DNA esaslı veya serolojik olarak koyulabilir.Ülser kenarından alınan iğne aspirasyon materyalinde parazit görülerek tanı konur.Beş değerlikli antimon bileşiklerinin lezyon içine enjeksiyonu veya sistemik verilmesiyle tedavi sağlanabilir.


Leishmaniasis Önleme ve Korunma



Enfeksiyonu önlemek için herhangi bir rutinde kullanılan aşı bulunmamaktadır.Hastalıktan korunmanın en iyi yolu enfeksiyon etkenini taşıyan dişi tatarcık sineği tarafından ısırılmanın önlenmesidir.

Özellikle tropikal bölgeler gibi tatarcık sineğinin yoğun olduğu bölgelerde gün batımından şafağa kadar açık hava etkinliklerinden kaçınmak doğru olacaktır.

Açıkta kalan bölgelerinizi uzun kollu kazaklarla,uzun paçalı pantolonlarla koruyun.Gömleğinizi pantolonunuzun içine koyun.

Sinek tarafından ısırılabilecek bölgelere cilde uygulanabilen sinek ilaçlarından sıkın.

İyi havalanan bölgelerde kalmaya çalışın.

Eğer kapalı bir odada kalacaksanız etrafa böcek ve sinek ilaçları uygulayın.

Tatarcık sineği sivrisinekten bile küçük olduğu için küçük açıklıklardan girebileceğini unutmayın.


Yorum Gönder

0 Yorumlar