Neden Ağrı Hissederiz? Ağrı Çeşitleri:Nosiseptif ve Nöropatik Ağrı - Sağlık Dünyam

Neden Ağrı Hissederiz? Ağrı Çeşitleri:Nosiseptif ve Nöropatik Ağrı

Omuz,Sırt ve Belde Ağrı


Ağrı,temelde protektif(koruyucu) bir mekanizma olup; doku hasarının oluşmak üzere veya gerçekte oluştuğu hakkında bilinç düzeyinde farkındalık sağlamaya yarayan duyusal veya duygusal deneyimdir.

Ağrı bir hastalık ya da bozukluk değildir.Hasar veya hastalık sonucunda organizmada gelişen bir reaksiyondur.


Ağrılı deneyim hakkında ağrı hafızası gelişir.Böylece potansiyel zararlardan sakınma bilinçli olarak veya farketmeden sağlanmış olur.

Ağrının algılanması, motivasyonel davranış ve emosyonel rekasiyonlara da bağlıdır.


Ağrı ciddi bir halk sağlığı sorundur.Dünya yetişkin nüfusunun %80’i hayatında bir dönemde ağrı çekmektedir.Türkiye’de nüfusun %69’u ağrı çekmektedir ve bunların %10 kronik ağrı şeklindeki uzun süreli ağrılardır.En sık hissedilen ağrılar ise  %29 oranında baş ağrısı ve %21 oranında bel ağrısıdır.

Ağrı aslında 5.vital bulgudur.Yani ısı,nabız,solunum sayısı ve kan basıncı gibi bulgularla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Bu makalede nosiseptif ağrı ve nöropatik ağrı belirtileri,teşhisi,tedavisi ve fazlası anlatılacaktır.


Ağrının Biyolojik Fonksiyonları




Eksteroseptif Fonksiyonlar



Eksternal denilen vücut dışındaki tehlikeli uyarılardan kaçmak ağrının eksteroseptif fonksiyonudur.Örneğin küçük çocuğun ateşe yaklaşmasıyla hissettiği ağrı ve acı ona oraya yaklaşmaması gerektiğini farkına vardırır.


İnteroseptif Fonksiyonlar



Ağrının daha çok vücut dışındaki uyarılara karşı hissedildiği varsayılsa da interoseptif denilen vücut içindeki fonksiyonları daha fazladır.Homeostazisi (vücut içi denge) aksatan ve tehdit eden bir durumda hasarlanmış veya disfonksiyonel dokuların korunması ağrı sayesinde gerçekleşir.


Nörofizyolojik  ve Patofizyolojik Ağrı Çeşitleri




Nosiseptif Ağrı



Doku hasarı meydana getirme potansiyeli olan uyarılara cevaben nöronal yolakta oluşan aktivite sonucu gelişir.Serbest sinir uçlarındaki ağrı reseptörlerinin uyarılmasıyla ortaya çıkar.Nosiseptör denilen ağrı reseptörleriyle algılanan ağrı lifleri omuriliğe ordan talamusa ve en son beyin korteksine gelir ve burada algılanır.Somatik ve visseral ağrı olarak ikiye ayrılır.Somatik ağrı somatik afferent liflerle visseral ağrı ise sempatik lifler ile taşınır.


1-)Somatik Ağrı



İç organlar hariç deri, kas ve eklemleri de içeren bütün vücut bölgelerinde oluşan ağrıdır. 

Deriden kaynaklanan ağrı > Yüzeyel somatik ağrı 

İskelet kasları, eklemler, bağ dokusu ve fasiyalardan kaynaklanan ağrı > Derin somatik ağrı

Somatik sinirlerden kaynaklanan ağrı ani başlar, keskindir ve yeri iyi anlaşılır.Sinir köklerinin yayılım bölgesinde veya periferik sinirler boyunca ağrı algılanır. 


2-)Visseral Ağrı



Organlardan kaynaklanan ağrıdır.Visseral ağrı mekanizmalarının somatik ağrıya göre bazı farklılıkları vardır.

Visseral ağrı her organdan kaynaklanmaz. (Karaciğer böbrek gibi solid organlar, akciğer parankimi ağrıya hassas değildir.) 

Her zaman doku harabiyeti ile ilişkili değildir. (Örneğin bağırsakların kesilmesi herhangi bir ağrıya yol açmaz.) 

Visseral ağrı geneldevücudun  başka bölgelerine yayılır . 

Motor ve otonom reflekslerle birlikte görülür. (Bulantı, kusma gibi)

Genellikle sindirim kanalı, safra yolları ve üreter gibi içi boş organların aşırı gerilmeleri veya düz kasların aşırı kasılması sonucu visseral ağrı duyulur.

Karaciğer böbrek ve dalak gibi organları saran kapsüllerin zorlanması ile de ağrı ortaya çıkar.

Nosiseptif Ağrı Örnekleri



1-)Postoperatif ağrı (Ameliyat sonrası ağrı)

2-)Mekanik bel ağrısı

3-)Orak hücre anemi:“Ağrılı Kriz”

4-)Artritis


5-)Spor-egzersiz yaralanmaları


Nöropatik Ağrı



Sinir sisteminde primer bir lezyon veya disfonksiyon sonucu gelişir.Vücutta hissedilen bu nöropatik ağrı periferik sinir sistemi,santral sinir sistemi veya otonom sinir sisteminden kaynaklanabilir.

Nosiseptif ağrıdan farklıdır çünkü herhangi bir özel duruma veya dış uyarana cevap olarak gelişmez.

Aslında bireyler, ağrıyan veya yaralanan vücut parçası gerçekte orada olmasa bile nöropatik ağrılar çekebilir. Bu duruma, amputasyondan sonra insanlarda ortaya çıkabilecek fantom uzuv ağrısı denir.

Nöropatik ağrı sinir ağrısı olarak da adlandırılır ve genellikle kroniktir.


Nöropatik Ağrı Belirtileri

Sürekli veya aralıklı olabilen;

1-)Yanma

2-)Zonklama

3-)Karıncalanma

4-)Elektrik şoku benzeri hisler


Birçok farklı durum ve hastalık, aşağıdakiler dahil nöropatik ağrıya neden olur:

1-)Diyabet


2-)Çoklu skleroz


3-)İnme


4-)Kanser


5-)Sitomegalovirüs enfeksiyonu


6-)Amputasyon


7-)Postherpetik noralji

8-)Nöropatik bel ağrısı

9-)Trigeminal nöralji

10-)İnme sonrası santral ağrı

11-)Karpal tünel sendromu


Nosiseptif ve Nöropatik Ağrı Teşhisi 



Ağrı yaygın bir şikayettir ve çoğu zaman ağrı nosiseptif değil nöropatiktir.

Uygun tedaviye erişmek için, bireyin nöropatik ağrıdan mı yoksa nosiseptif ağrıdan mı muzdarip olup olmadığını belirlemek çok önemlidir.

Kronik bel ağrısı çok yaygın bir şikayettir, ancak vakaların yüzde 90'ında doktorlar fiziksel bir neden tespit edememektedir. Çoğunlukla, bu hastalardan bazılarının rahatsızlığı nöropatik ağrıdır.

Doktorlar kronik bel ağrısı olan kişilerde hem nöropatik hem de nosiseptif ağrının varlığını tanımlamaya yardımcı olmak için bir tanı testi geliştirilmiştir.

Bu test şu anda romatoid artrit dahil olmak üzere birçok farklı durumda ve hastalıkta nöropatik ağrının değerlendirilmesi için yaygın olarak kullanılmaktadır.

Skor ne kadar yüksekse, bireyin yaşanması muhtemel olan nöropatik ağrı düzeyi o kadar yüksektir.

Diyabetli bireylere, özellikle ayaklarda nöropatik ağrının semptomları görülür. Alt ekstremitelerde nöropati, diyabetli kişilerde çok yaygındır ve önde gelen amputasyon nedenidir.

Diyabetli kişilerde nöropatik ağrı genellikle ayak parmaklarında uyuşma, halsizlik veya yanma ile başlar. Bu acı, geceleri daha da kötüleşebilir ve uyumayı zorlaştırabilir.



Tedavi



Nosiseptif ağrıda olduğu gibi, nöropatik ağrının tedavisinde ilk ve en kritik aşamalardan biri de altta yatan durumu tedavi etmektir.
 

Diyabetli bireyler diyabetlerini kontrol etmeye ve daha fazla sorun çıkarmadan önlemeye yardımcı olan ilaçlar bulmak için doktorlarıyla birlikte çalışmalıdır. Doktorları ayrıca, bu durumla ilişkili ağrı ve yaralanmaları azaltmak için de tedavi reçete edebilir.

Kansere bağlı nöropatik ağrıları olan kişiler antikonvülzanlar, lokal anestezikler ve antidepresanlar ile rahatlama bulabilirler. Tedavi bireyler ve ağrılarının özel sebebleri dolayısıyla değişecektir.

Çalışmalar, hayalet uzuv ağrısına bağlı nöropatik ağrının en iyi tedavilerinden birinin önlenmesi olduğunu düşündürmektedir. Bir kişi, ampütasyon cerrahisinden önce yoğun bir ağrı tedavisi alırsa, daha sonra hayalet uzuv ağrısını geliştirme olasılığı daha düşük görünmektedir. 



Ağrı Terminolojisi



Allodini: Ağrı olmaması gereken dokunmayı veya mekanik uyarıyı ağrı olarak algılama

Hiperaljezi: Zararlı uyarılara abartılı ağrı reaksiyonu gösterme

Hipoaljezi: Ağrılı uyaranlara azalmış reaksiyon

 
Analjezi:Bilinç kaybolmaksızın ağrı duyusunun seçici olarak azalması veya ortadan kalkması


Ağrı eşiği: Kişide ağrıya neden olan en düşük uyarı şiddeti

Ağrı tolerans seviyesi: Kişinin tölere etmeye hazır olduğu, ağrıya neden olan en büyük uyarı

Anesthesia Dolorosa: Bir anestetik bölge veya alanda oluşan ağrı

Kozalji: Travmatik bir sinir lezyonundan sonra devam eden yanıcı ağrı

 
Santral ağrı: Bir santral sinir sistemi lezyonu ile birlikte olan ağrı


Hiperpati: Hiperaljezi ve aşırı reaksiyonla karakterize ağrılı sendrom


Parestezi : İğnelenme, karıncalanma, yanma, keçelenme gibi sübjektif duyular








Yorum Gönder

0 Yorumlar